محمد بيومي مهران ( مترجم : سيد محمد راستگو )

36

بررسى تاريخى قصص قرآن ( فارسى )

« جورج روكس » معتقد است كه « ان مى - براج - سى » ، قديم‌ترين فرمانرواى شناخته شدهء سومرى است و اگر بپذيريم « سارگون اكدى » ، در فاصلهء سال‌هاى ( 2371 - 2316 ق . م ) مىزيست ، آنگاه مىتوان تاريخ فرمانروايى « إن مى - براج - سى ) را حوالى سال 2700 ق . م تخمين زد ، همچنين مىتوان آن تاريخ را آغاز روزگار تاريخى عراق باستان نيز دانست « 1 » . از اين روى جلجاميش - پس از اين دوره و در فاصلهء زمانى نه چندان دورى مىزيسته است . از قديم‌ترين اعصار تاريخ ، جلجاميش در ادبيات عراق باستان شخصى شناخته شده و موضوع بسيارى از اسطوره‌هاى سومرى و بابلى بود كه پيرامون دلاورىها و قهرمانىهاى او دور مىزد ، تا آنجا كه تقريبا به قهرمانان يونانى در اشعار هومرى و هراكليوس و اسكندر در آثار عربى و نمرود در تورات همانند شده است « 2 » ، و آن حماسهء مشهور به قصّه جلجاميش كه خبر توفان نيز بخشى از آن است ، يكى از مشهورترين داستانها و حماسه‌هاى بشرى است كه خلاصهء آن از قرار زير است . قصّه توفان با پايان يافتن داستان جلجاميش هنگام از دست دادن دوستش « انكيدو » ، آغاز مىشود . بدين ترتيب كه جلجاميش ، پادشاهى فرزانه و با معرفت بسيار و پردل و شجاع ، امّا ستمكار و خودرأى بود . از اين روى ، خدايان ، انكيدو را برايش آفريدند تا از مردم در برابر ستمكارى او دفاع كند ، امّا درگيرى به سود يكى از آنان و يكسره كردن كار ديگرى نيانجاميد . از اين روى با همديگر آشتى كردند و هر دو با پردلى خطرهاى بسيارى كردند ، آنگاه « انكيدو » ناگهان مرد و جلجاميش از فقدان او بسيار اندوهگين شد و از اندوه در بستر بيمارى افتاد و بيمناك چشم به راه سرنوشت حتمى بود ، اگر چه در عين حال در انديشهء وسيله‌اى بود تا مگر با آن از شرّ مرگ در امان بماند ، آنگاه بود كه انديشه‌اش او را به جدش « اوتنابيشتم » پسر « و بار - توتو » رهنمون شد تا آنكه راز جاودانگى انسان فنا پذير را از او باز پرسد ، چرا كه يقين داشت « اوتنابيشتم » از اين امر آگاهى دارد چون خدايان او را تا به آن پايه بالا برده و به جايى رسانده بودند تا از نعمت جاودانگى برخوردار باشد . جلجاميش براى يافتن گمشدهء خويش دشوارىهاى سفرى پرمشقّت و خطير را تاب آورد . تا اينكه در اثناى اين سفر ، به زن و مردى در هيئت اژدها برخورد كه از كوه نگهبانى مىكردند ،

--> ( 1 ) . محمد ابو المحاسن عصفور ، معالم تاريخ الشرق الأدنى القديم ، ص 349 - 350 ؛ George Roux , Ancient Irag , ) Penguin Books ( , 1966 , p . 119 - 120 ; woolley , L . , op . cit . , p . 14 . ( 2 ) . طه باقر ، پيشين ، ص 459 .